www.twwp.wroclaw.pl
Start arrow Publikacje arrow Konflikty wokół tworzenia sieci Natura 2000 w dolinach rzecznych
Konflikty wokół tworzenia sieci Natura 2000 w dolinach rzecznych
Spis stron
Konflikty wokół tworzenia sieci Natura 2000 w dolinach rzecznych
Strona 2
Strona 3
Strona 4
Strona 5
Strona 6
Strona 7
Pobierz cały artykuł w pliku .pdf

Dr Wojciech Jankowski

Wprowadzenie

Doliny rzeczne należą do najcenniejszych przyrodniczo obszarów w Polsce. Zróżnicowana rzeźba terenu, mozaika siedlisk, bogactwo gatunków roślin i zwierząt powoduje, że liczne są propozycje objęcia ochroną najmniej zmienionych dolin rzecznych, dolin w których regulacji poddano samo koryto a dolina rzeki pozostała bez większych zmian, lub takich które zostały już dawno temu zmienione, ale na skutek braku konserwacji uległy częściowemu powrotowi do stanu naturalnego. Dla przyrodników proponujących objęcie ich ochroną ważna jest zarówno historia doliny rzecznej jak i jej obecne walory przyrodnicze.

Dotychczas niewiele dolin rzecznych w Polsce zostało objętych ochroną. Wynika to nie z braku ich walorów przyrodniczych, ale z konsekwentnego odrzucania postulatów przyrodników przez administracje państwową.

Propozycje utworzenia sieci Natura 2000 w Polsce i przyczyny ich zmian

Wstępna propozycja utworzenia obszarów sieci Natura 2000 w najcenniejszych odcinkach dolin rzecznych została opracowana w latach 2002-2003 r. Po etapie konsultacji z władzami samorządowymi, rożnymi instytucjami i departamentami Ministerstwa Środowiska w ostatnim etapie prac program ten zotał poważnie ograniczony (marzec 2004). Przykładem może tu być dolina Odry. Pomiędzy Wrocławiem a ujściem Warty nie pozostawiono żadnych ostoi Natura 2000. Jednym z najważniejszych powodów odrzucenia większości propozycji utworzenia obszarów Natura 2000 w dolinach rzecznych był zdecydowany sprzeciw dyrektorów Regionalnych Dyrekcji Gospodarki Wodnej i Krajowej Rady Gospodarki Wodnej.

Krajowa Rada Gospodarki Wodnej w dniu 15 kwietnia 2003 podjęła uchwałę (Uchwała 2003) w której przyjmując konieczność powołania sieci Natura 2000 w celu zachowania różnorodności biologicznej jednocześnie “wskazuje na konieczność zintegrowania ustaleń dotyczących wszystkich obszarów chronionych wymienionych w Ramowej Dyrektywie Wodnej z planami gospodarki wodnej w regionach wodnych

Co za tym idzie wskazanie obszarów programu Natura 2000 powinno być uzgodnione z potrzebami innych działów gospodarki, w tym z potrzebami gospodarki wodnej, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony przeciwpowodziowej, zaopatrzenia w wodę i ochrony wód”. Ponadto KRGW zwraca się do ministra środowiska “ o zapewnienie uwzględnienia w planowaniu obszarów chronionych stanowiska regionalnych zarządów gospodarki wodnej, co umożliwi im realizację ustawowych zadań”

Bardziej zrównoważone stanowisko, w sprawie programu Natura 2000 przedstawił w formie listu do Ministra Środowiska z dnia 21.07.2003 r Polski Komitet Globalnego Partnerstwa dla Wody (Kindler 2003). Świadczą o tym następujący fragment “konieczność uszczegółowienie metodyki wyznaczania obszarów dolin rzecznych proponowanych do włączenia do sieci NATURA 2000. Ponadto niezbędne jest opracowanie zasad gospodarowania zasobami wodnymi w tych obszarach. Program NATURA 2000 jest ukierunkowany na zrównoważony rozwój określonych obszarów, a nie na wąsko rozumiane działania ochroniarskie”

Podsumowanie stanowiska środowisk odpowiedzialnych za gospodarkę wodną zostało przedstawione w uchwale Krajowej Rady Gospodarki Wodnej z dnia 29 marca 2004 (Stanowisko... 2004). W punkcie 3 i 4 powołując się na uchwałę z 15 kwietnia 2003 stwierdzono że powyższa uchwała ”wskazywała jednoznacznie na fakt, że obszary Natura 2000 stanowić winny część planów gospodarki wodnej zgodnie z Ramową Dyrektywa Wodną”. Stwierdza się że przy wyznaczaniu Obszarów Natura 2000 (punkt 8)... “wiodącą rolę w tym względzie winno być planowanie przestrzenne i planowanie w dziedzinie gospodarki wodnej, a nie tylko w zakresie ochrony przyrody”. W punkcie 9 stwierdzono “Włączenie do obszarów ochronnych sieci Natura 2000 dolin wielu rzek wywoła konflikty związane z realizacją zapisów ustawy Prawo wodne z uwagi na wykonywanie działalności statutowej, między innymi wynikającej z konieczności robót zabezpieczających brzegi, regulujących nurt rzeki dla utrzymania szlaku żeglownego, utrzymania potrzebnych głębokości dla lodołamaczy, prac remontowych, prac związanych z realizacja planowanych inwestycji wodnych, budową mostów i innych. Zdaniem regionalnych zarządów gospodarki wodnej przedmiotem obszarów ochronnych winny być wybrane enklawy, które z jednej strony respektują istotę tworzenia tych obszarów, a z drugiej nie kolidują z celami gospodarki wodnej. Departament Zasobów Wodnych Ministerstwa Środowiska proponował między innymi wyłączenie z projektowanych obszarów powierzchni międzywala, natomiast na odcinkach nieobwałowanych -– powierzchni o zasięgu wielkiej wody, lub też wyznaczenie obszarów jedynie w granicach chronionych siedlisk”. W punkcie 10 stwierdza się, że “wstępne szacunki regionalnych zarządów gospodarki wodnej wskazują, że koszty prawidłowej realizacji ustawowych zadań, wynikające między innymi z zaniechania prac, na proponowanych obszarach Natura 2000 położonych w dolinach rzek, wyniosłyby 400-500 mld PLN.”

Wyjaśnieniu tego problemu nie pomogło zorganizowanie kilku spotkań i konferencji .Najważniejszą z nich była konferencja odbyta 26.06.2003 roku pod tytułem “Natura 2000 – szansa czy zagrożenie dla gospodarki wodnej w dolinach rzecznych” zorganizowana przez Polski Komitet Globalnego Partnerstwa dla Wody, we współpracy z WWF Polska.